على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1334

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خداوندى ( xod vandi ) ا . پ . مالكيت و رياست و آقائى . خدا همتى ( xod - hemmati ) ا . پ . اشتياق بديندارى . خداى ( xod y ) ا . پ . خدا و إله و اللّه . خدايا ( xod y ) پ . كلمهء ندا يعنى اى خداى و اللهم . خداى بر تو ( xod y - bar - to ) پ . كلمهء قسم مانند تو و خدا . خداى تعالى ( xod y - ta l ) ا . پ . خداوند عالم جل شانه . خداى را ( xod y - r ) پ . كلمهء تعليل يعنى از براى خدا مانند خدا را . خدايع ( xad e ' ) و ( xad ye ' ) ع . ج . خديعة . خدايگان ( xod yag n ) پ . بزرگ و پادشاه بزرگ . و خداوندگار و صاحب بزرگ . خدايگانى ( xod yag ni ) ا و ص . پ . بزرگوار و صاحب بزرگ . و منسوب به خدايگان . خدائى ( xod 'i ) ا و ص . پ . الوهيت . و ربانى و الهى . و غيب گوئى . و احترامى كه سزاوار خدا باشد . خدائيان ( xod 'i n ) ا . پ . پيروان خدا داد . خدائى رحم ( xod 'i - rahm ) ا . پ . يك نوع غذائى كه بدرويشان دهند در انجام نذر . خدائى فروشان ( xod 'i - feruc n ) ا . پ . خدا فروشان و رياكاران . خدب ( xadb ) م . ع . خدبه بالسيف خدبا ( از باب ضرب ) : زد آن را بشمشير و شكافت پوست و گوشت نه استخوان را . و خدب فلان : دروغ گفت فلان . و خدبت الحية فلانا : گزيد آن مار فلان را . خدب ( xadb ) ا . ع . دوشيدن و حلب بسيار . قال فى المعيار ان اراد بالحلب المصدر فالخدب مصدر و الفعل كنصر و ان اراد بالحلب اللبن المحلوب فالخدب اسم . خدب ( xadab ) ا . ع . گولى . و شتاب زدگى . و درازى . يق : فى اسنانه خدب اى طول . خدب ( xadab ) ا . ع . خدب خدبا ( از باب سمع ) : شتاب زده و گول گرديد . و خدب اللسان و غيره : دراز گرديد زبان و جز آن . و خدب الرجل : دراز گرديد آن مرد . و خدب فلان : خود سر گرديد فلان . خدب ( xadeb ) ص . ع . احمق . و شتابكار . و دراز . و سيف خدب : شمشير برنده . خدب ( xeddab ) ا . ع . مرد پير و بزرگ . و ستبر از شتر مرغ و جز آن . و شتر قوى و سخت . خدباء ( xadb ' ) ص . ع . مونث اخدب - يعنى زن احمق و دراز و شتابكار و خودسر و خود راى . و ضربة خدباء : ضربه‌اى كه تا جوف رسيده باشد . و حربة خدباء : حربهء بسيار بران كه زخم را فراخ كند . و درع خدباء : زره فراخ و زره نرم . خدبات ( xadab t ) و ( xadeb t ) ص . ع . وقعوا فى وداى خدبات : يعنى افتادند در وادى هلاك . و خروج از قصد . و كذلك وادى خدبات . خدبة ( xadebat ) ص . ع . حربة خدبة : حربهء بسيار بران كه زخم را فراخ كند . و امراة خدبة : زن احمق و دراز و شتابكار و خودسر و خود راى . خدبة ( xeddabat ) ص . ع . مونث خدب در همهء معانى . خدة ( xoddat ) ا . ع . رخسار و گونه ( و هما خدتان ) . و گودراز در زمين . ج : خدد . خدتان ( xoddat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - دو گونه . خدخد ( xod - xod ) و ( xodaxed ) ا . ع . يك نوع كرمى . خدد ( xodad ) ع . ج . خدة . خدر ( xadr ) م . ع . خدر الاسد خدرا ( از باب نصر ) : لازم گرفت شير خانه يا بيشهء خود را . و نيز خدر : مقيم بودن دختر در خدر . و مرد در جاى و اهل خود . و پس ماندن آهو از گله . و سرگشته شدن . خدر ( xedr ) ا . ع . پرده‌اى براى دختران در گوشهء خانه . و هر آنچه بديدن نيايد از خانه و جز آن . ج : خدور و اخدار . و ج . ج : اخادير . و چوبها كه بجامه دركشيده بر پالان شتر نصب كنند . و بيشهء شير . خدر ( xadar ) م . ع . خدر العضو خدرا ( از باب سمع ) : سست گرديد آن عضو و بخواب رفت . و خدرت العين : سست و گران شد چشم از خاشاكى كه در آن افتاده بود . و خدر فلان : كسل و كاهل گرديد فلان . و خدر الحر و البرد : سخت شد گرما و سرما . خدر ( xadar ) و ( xedar ) ا . ع . تاريكى شب و باران . خدر ( xadar ) و ( xader ) و ( xador ) ا . ع . شب تاريك . خدر ( xader ) ص . ع . عضو خدر : عضو سست و بخواب رفته كه قادر بر حركت نباشد . و ليل خدر : شب تاريك . و يوم خدر : روز نمناك . خدرة ( xadrat ) ا . ع . از اعلام است .